RTL Nieuws meldde in maart 2025 dat de investeringen in het Nederlandse elektriciteitsnet richting 2040 kunnen oplopen tot bijna €200 miljard. Tegelijkertijd blijkt uit het aangehaalde onderzoek dat slimmer elektriciteitsgebruik een belangrijk deel van die investeringen kan voorkomen. Door vraag, productie en opslag beter op elkaar af te stemmen, zouden de benodigde investeringen in het elektriciteitsnet op land met 7 tot 30 procent kunnen dalen.
In discussies over netcongestie en hoge energieprijzen wordt al snel naar de overheid en de netbeheerder gewezen. Ondernemers klagen dat elektriciteit te duur is, uitbreidingen niet mogelijk zijn en de infrastructuur tekortschiet. Die kritiek is deels terecht. Nederland moet fors investeren in het elektriciteitsnet en procedures moeten sneller. Maar er is ook een andere kant.
Veel ondernemers kijken nog nauwelijks kritisch naar het moment waarop zij elektriciteit gebruiken.
Als een machine om 08.00 uur moet draaien, gaat hij om 08.00 uur aan. Als tegelijkertijd voertuigen moeten laden, een compressor aanslaat en een elektrische boiler warmte produceert, vangt het net die gezamenlijke vraag op. Die vanzelfsprekendheid verdwijnt.
Steeds meer elektriciteit komt uit zon en wind en is daarmee afhankelijk van het weer. Tegelijkertijd groeit de vraag door elektrificatie. We moeten ons daarom realiseren dat elektriciteit niet meer op ieder gewenst moment onbeperkt beschikbaar kan zijn voor iedereen tegelijk. Bij netcongestie wordt vaak direct gedacht aan een batterij, Energy Management System, nieuwe transformator of slimme laadinfra.
De eerste vraag zou echter eenvoudiger moeten zijn: Moeten al onze elektrische processen eigenlijk wel tegelijkertijd plaatsvinden?
Bij veel bedrijven zijn processen aanwezig die kunnen worden verschoven: laadpleinen, elektrische boilers, koelinstallaties, warmtepompen, pompen, compressoren en delen van het productieproces.
Een machine die twintig minuten 1 MW vraagt, veroorzaakt misschien vooral een probleem omdat die twintig minuten samenvallen met andere grote verbruikers. Als dat proces een uur kan worden verschoven, verandert de productie niet en het totale energiegebruik nauwelijks. De vermogenspiek kan echter fors lager worden.
Niet alleen kijken naar kilowattuur, maar ook naar kilowatt
We moeten dus niet alleen kijken naar hoeveel kilowattuur een bedrijf gebruikt, maar ook naar hoeveel kilowatt tegelijkertijd wordt gevraagd. Daarvoor is niet meteen dure technologie nodig. Begin met goede meetdata. Breng de grootste verbruikers in kaart, onderzoek wanneer pieken ontstaan en bespreek welke processen kunnen worden verschoven.
Warmte en koude bieden ook flexibiliteit
Ook warmte en koude bieden kansen. Een elektrische boiler kan warmte produceren vóórdat die nodig is en een koelinstallatie kan op gunstige momenten extra koelen. Thermische opslag is vaak eenvoudiger en goedkoper dan elektriciteit opslaan. Pas daarna komt automatisering in beeld. Een Energy Management System kan voorkomen dat laadplein, warmtepomp, batterij en productielijn tegelijkertijd maximaal vermogen vragen.
Van onbeperkt beschikbaar naar slim gebruiken
De overheid en netbeheerders moeten blijven investeren. Maar ondernemers kunnen niet blijven redeneren vanuit een energiesysteem waarin elektriciteit altijd onbeperkt beschikbaar is.
Als duizenden bedrijven hun energiegebruik beter over de dag verdelen, kunnen bestaande kabels en transformatoren efficiënter worden benut. Dat voorkomt niet alle netuitbreidingen, maar kan de maatschappelijke kosten wel beperken. De energietransitie draait daarom niet alleen om minder energie gebruiken. Het gaat steeds vaker om energie op het juiste moment gebruiken. De goedkoopste kilowatt is soms de kilowatt die je niet tegelijkertijd nodig hebt.
Dit opiniestuk is een reactie op het artikel van RTL Nieuws, “‘Meebewegen met het weer’ kan kosten stroomnet met miljarden drukken”, 7 maart 2025.
Door: Ing. F.W.M. (Frank) van Neer
Frank is directeur en adviseur bij Enedia BV en heeft ruim twintig jaar ervaring in energie-infrastructuur en de energietransitie. Hij combineert technische expertise met procesregie en bestuurlijke sensitiviteit en verbindt gemeenten, netbeheerders, bedrijven en andere stakeholders rond complexe energievraagstukken. Zijn expertise ligt onder meer op het gebied van netcongestie, elektriciteitsnetten, energiehubs, warmtesystemen en netbewuste gebiedsontwikkeling. Daarbij richt hij zich op het vertalen van technische en maatschappelijke uitdagingen naar praktische, uitvoerbare en toekomstbestendige energieoplossingen.
