In Nederland is een merkwaardige reflex ontstaan. Zodra een bedrijf veel elektriciteit gebruikt, is het verdacht. Industrie moet zuiniger en als het elektriciteitsnet vol zit, is de conclusie al snel: dan moeten we minder stroom gebruiken. Dat is precies de verkeerde discussie.

De energietransitie betekent namelijk niet dat we minder elektriciteit gaan gebruiken. We gaan juist véél meer elektriciteit gebruiken. We vervangen aardgas, diesel en benzine door elektriciteit. Wie elektrificatie wil, maar tegelijkertijd schrikt van iedere nieuwe megawatt elektriciteitsvraag, spreekt zichzelf tegen.

De crematieoven

Een traditionele crematieoven wordt met aardgas gestookt. Vervang die door een elektrische oven en ineens verschijnt er een forse elektriciteitsvraag op de aansluiting.

Op papier ontstaat een nieuwe grootverbruiker. Maar energetisch gebeurt precies het tegenovergestelde.

Een elektrische crematieoven kan de benodigde warmte efficiënter produceren dan een gasgestookte oven. Het totale energiegebruik daalt en bij inzet van CO₂-arme elektriciteit neemt ook de uitstoot sterk af. De elektriciteitsmeter loopt harder, terwijl het energiegebruik en de CO₂-uitstoot dalen. Is dat een energieslurper? Nee. Dat heet verduurzaming. En precies daar zit onze denkfout.

Elektriciteit gebruiken is niet hetzelfde als energie verspillen

We zijn zo lang verteld dat we energie moeten besparen, dat energiegebruik bijna iets moreel verwerpelijks is geworden. Maar energiegebruik is niet het probleem. Verspilling is het probleem! Fossiele energie is het probleem!

En een elektriciteitsnet dat economische ontwikkeling niet kan bijbenen, is een probleem.

Een ondernemer die zijn gasgestookte productieproces vervangt door een elektrisch proces doet exact wat politiek Den Haag van hem verlangt. Vervolgens krijgt hij te horen dat hij geen aansluiting kan krijgen omdat hij te veel elektriciteit wil gebruiken.

Dat is geen succesvol klimaatbeleid. Dat is systeemfalen.

Hetzelfde geldt voor elektrische vrachtwagens, warmtepompen, industriële ovens en andere geëlektrificeerde processen. Hun elektriciteitsgebruik stijgt omdat achter die kilowatturen aardgas, diesel en benzine verdwijnen. Dat is niet de bug van de energietransitie. Dat is de bedoeling.

Stop met het organiseren van schaarste

Netcongestie is ernstig. Maar uit het feit dat het elektriciteitsnet onvoldoende capaciteit heeft, volgt niet dat elektriciteitsvraag ongewenst is. Als er files op de snelweg staan, voeren we ook geen campagne om economische activiteit te ontmoedigen. We investeren in infrastructuur en zoeken naar slimmere manieren om die te gebruiken. Bij elektriciteit zouden we hetzelfde moeten doen. Meer netcapaciteit. Lokale opwek. Batterijen. Energiehubs. Flexibele contracten. Directe lijnen. Bedrijven die hun productie afstemmen op momenten waarop duurzame elektriciteit overvloedig beschikbaar is.

De overheid zou niet moeten zeggen: u kunt niet uitbreiden, want het net zit vol.

De vraag moet zijn: wat is ervoor nodig om het wél mogelijk te maken?

We hebben grote stroomgebruikers nodig

Daar komt nog iets bij. Een energiesysteem met veel wind en zon heeft juist behoefte aan grote afnemers. Als het hard waait en de zon schijnt, kan er meer elektriciteit worden geproduceerd dan op dat moment wordt gevraagd. Prijzen dalen dan soms richting nul of worden negatief. Dat maakt investeren in nieuwe duurzame productie moeilijker.

Grote, voorspelbare én flexibele elektriciteitsgebruikers kunnen daarom onderdeel van de oplossing zijn. De vraag moet dus niet zijn hoeveel elektriciteit een bedrijf gebruikt, maar wanneer, waar en hoe flexibel het die elektriciteit gebruikt, welke fossiele energie ermee wordt vervangen en welke economische waarde ermee wordt gecreëerd.

Nederland moet stoppen met denken vanuit energieschaarste. Een moderne, duurzame economie draait straks op enorme hoeveelheden elektriciteit. Onze opdracht is niet om dat gebruik af te remmen, maar om voldoende schone energie en infrastructuur te organiseren om het mogelijk te maken. Dus weg met de campagne bespaar energie als algemene boodschap.

Gebruik minder fossiele energie.

Gebruik schone elektriciteit slim.

En bouw een energiesysteem dat economische groei mogelijk maakt.

Want een land dat wil elektrificeren, maar bang is voor elektriciteitsgebruik, heeft geen energieprobleem. Het heeft een denkprobleem.

Door: Ing. F.W.M. (Frank) van Neer

Frank is directeur en adviseur bij Enedia BV en heeft ruim twintig jaar ervaring in energie-infrastructuur en de energietransitie. Hij combineert technische expertise met procesregie en bestuurlijke sensitiviteit en verbindt gemeenten, netbeheerders, bedrijven en andere stakeholders rond complexe energievraagstukken. Zijn expertise ligt onder meer op het gebied van netcongestie, elektriciteitsnetten, energiehubs, warmtesystemen en netbewuste gebiedsontwikkeling. Daarbij richt hij zich op het vertalen van technische en maatschappelijke uitdagingen naar praktische, uitvoerbare en toekomstbestendige energieoplossingen.